Seksuele grensoverschrijding

Seksuele grensoverschrijding is een paraplubegrip. Er vallen vormen van seksueel geweld onder, zoals aanranding, verkrachting, seksuele mishandeling, seksuele intimidatie, incest en seksueel misbruik. Maar ook ongewenste aanrakingen, of masturbatie in een openbare ruimte. Het meemaken van seksuele grensoverschrijding kan stressreacties en andere symptomen tot gevolg hebben. Als zorgprofessional moet u kunnen inschatten hoe groot de impact op iemand is en weten hoe u daar mee om kunt gaan.

Cijfers

  • 40% van de vrouwen is ooit slachtoffer geweest van een vorm van seksueel geweld. Dit loopt uiteen van een gedwongen (tong)zoen tot gedwongen anale seks. (Bron: De Haas, 2013)
  • 14% van de vrouwen heeft tegen haar wil geslachtsgemeenschap gehad. (Bron: De Haas, 2013)
  • Bij vrouwen is de pleger bijna altijd (in ongeveer 99% van de gevallen) een man of meerdere mannen.
  • Bij mannelijke slachtoffers onder 16 jaar is de pleger vaker een man (59%) dan een vrouw (38%).
  • Bij mannelijke slachtoffers boven de 16 jaar is de pleger vaker een vrouw (79%) dan een man (21%).
  • Er is een lichte daling zichtbaar in het aantal jongeren dat seksuele grensoverschrijding meemaakt. In 2012 gaf 5% van de jongens en 17% van de meisjes aan bij hun eerste keer geslachtsgemeenschap overgehaald of gedwongen te zijn, in 2017 is dit respectievelijk 3% en 14% (seksonderje25e, 2017).  
  • Twee procent van de jongens en 11% van de meisjes geeft aan dat ze ooit waren gedwongen om iets te doen of toe te staan op seksueel gebied wat ze niet wilden. In 2012 was dat respectievelijk 4% en 17% (seksonderje25e, 2017). 

Tijdens het gesprek

  • Een lichamelijk onderzoek kan een goede aanleiding zijn om het gesprek hierover te openen. U kunt vragen of uw cliënt al eens eerder zo’n onderzoek heeft gehad en hoe hij of zij dat ervaren heeft. Als uw cliënt aangeeft er tegen op te zien kunt u vragen hoe dat komt.
  • Als u merkt dat uw cliënt verkrampt tijdens een lichamelijk onderzoek, stop dan direct en probeer erover te praten.
  • Vertelt uw cliënt slachtoffer te zijn van seksuele grensoverschrijding? Lees hier wat u kunt doen.
  • Iedere ervaring van seksueel geweld is anders en wordt anders beleefd. Het hoeft niet voor iedereen nog een probleem te zijn. Het is aan u als professional om in te schatten in hoeverre het seksueel geweld een rol speelt. Dat betekent dat u er bij sommige cliënten meer aandacht aan zult moeten geven, terwijl anderen het niet op prijs zullen stellen als u er steeds weer over begint.
  • Neem de ervaringen van uw cliënt serieus. Ook als het in uw ogen niet zo ernstig is wat er is gebeurd, kan uw cliënt het wel als ingrijpend hebben ervaren.
  • De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling helpt u een melding te maken als er sprake is van geweld in huiselijke kring.

Goed om te weten

  • Er is sprake van seksueel geweld als het slachtoffer zonder toestemming of onder dwang seksuele handelingen moet ondergaan of uitvoeren. Toestemming betekent dat er sprake is van instemming met het volle bewustzijn, zonder verwarring of misverstand en met besef van de consequenties van het gedrag. Bij dwang gaat het om alle situaties waarin het slachtoffer niet kan weigeren, zich niet aan de situatie kan onttrekken of er geen sprake is van vrijwilligheid. Bijvoorbeeld omdat er sprake is van bedreiging, lichamelijk geweld of verbale druk zoals chantage, of omdat iemand geen weerstand kan bieden door alcohol- of drugsgebruik.
  • Soms is het heel duidelijk dat bepaald gedrag een grens overschrijdt, soms ook niet. Iemand kan opzettelijk de grens van een ander overschrijden, maar het kan ook per ongeluk gebeuren. Een aanraking die voor de een prettig is, kan door een ander als grensoverschrijdend ervaren worden.
  • Meestal is het slachtoffer tussen de 16 en 25 jaar oud. De pleger is meestal een man. Vaak kennen het slachtoffer en de pleger elkaar en zijn zij ongeveer even oud. De pleger kan ook een familielid zijn of juist een onbekende. 
  • De impact die seksuele grensoverschrijding op het slachtoffer heeft, hangt niet alleen af van de ernst en de aard van het geweld. Andere factoren zijn bijvoorbeeld de duur en frequentie van het misbruik, de mate waarin de dader en het slachtoffer een band met elkaar hebben en de mate van steun en opvang die iemand krijgt. Eerdere ervaringen met geweld, een nadelige gezinssituatie en al bestaande angstklachten vergroten de kans op stressreacties. Ten slotte bepaalt iemands persoonlijkheid ook voor een deel of iemand stressreacties krijgt of niet.

Informatie voor (jong) volwassenen 

Informatie voor u als professional

Uitgelichte tips en tools

Vragen of aanvullingen?

Zit u nog met vragen? Of mist u bepaalde informatie? Laat het ons weten, daarmee helpt u deze website te verbeteren.

Contact