Seksuele oriëntatie

Seksuele oriëntatie gaat over de personen tot wie iemand zich seksueel en/of romantisch aangetrokken voelt. Ook gaat het over de romantische en seksuele relaties die een persoon aan gaat, en over hoe iemand zichzelf benoemt. De meeste mensen zijn heteroseksueel, homoseksueel, lesbisch of biseksueel.

Seksuele oriëntatie gaat over de personen tot wie iemand zich seksueel en/of romantisch aangetrokken voelt. Ook gaat het over de romantische en seksuele relaties die een persoon aan gaat, en over hoe iemand zichzelf benoemt. De meeste mensen zijn heteroseksueel, homoseksueel, lesbisch of biseksueel. 

  • 8% van de mannen en 12% van de vrouwen voelt zich niet (uitsluitend) aangetrokken tot mensen van het andere geslacht.
  • 8% van de mannen en 4% van de vrouwen heeft ooit seks gehad met iemand van hetzelfde geslacht
  • 4% van de mannen heeft in de afgelopen 6 maanden seks gehad met een man en 2% van de vrouwen heeft in de afgelopen 6 maanden seks gehad met een vrouw.
  • 6% van de mannen en 3% van de vrouwen noemt zich homoseksueel, biseksueel of lesbisch.[1]

Dimensies van seksuele oriëntatie

Seksuele oriëntatie bestaat uit verschillende dimensies. Het heeft betrekking op: 

  • Aantrekking
    Tot welke mensen voelt iemand zich aangetrokken? Voelt iemand zich aangetrokken tot mannen, tot vrouwen of tot meerdere genders?
  • Seksueel gedrag
    Met welke mensen heeft iemand seks? Heeft iemand seks met mannen, met vrouwen, met mensen van meerdere genders?
  • Zelfbenoeming
    Hoe benoemt iemand zichzelf? Als heteroseksueel, homoseksueel, lesbisch, biseksueel of als iets anders?

Aantrekking, seksueel gedrag en zelfbenoeming hoeven voor één persoon niet overeen te komen.[2] Een man kan zichzelf heteroseksueel noemen en ook seks hebben met mannen. Het is belangrijk hier bewust van te zijn en naar te vragen, omdat dit gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen. Deze worden hieronder besproken onder ‘veel voorkomende problemen’.

Seksuele diversiteit

Er is een grote diversiteit in seksuele oriëntatie. Er zijn ook veel termen die verschillende oriëntaties benoemen. Hieronder worden de meest voorkomende oriëntaties omschreven.

  • Homoseksuele mannen en lesbische vrouwen vallen op mensen van dezelfde gender als zij zelf zijn. Heteroseksuele mensen vallen op mensen van het andere gender dan zij zelf zijn.
  • Biseksuele mensen vallen, in tegenstelling tot heteroseksuele en homoseksuele mensen, op meer dan één gender. Hierdoor passen biseksuele mensen vaak niet goed in de heteroseksuele gemeenschap, maar ook niet in de LHBT-gemeenschap. Zij zijn minder open over hun seksuele oriëntatie naar zorgverleners en op hun werk. Hierdoor hebben zij een groter risico op psychische problemen.
  • Sommige mensen identificeren zich als aseksueel. Zij voelen geen of weinig seksuele aantrekking voor andere personen. Aseksuele mensen kunnen wel romantische relaties aangaan met anderen. Naast dat ze aseksueel zijn kunnen ze dus ook hetero-, homo- of biseksueel zijn.

Veel voorkomende problemen 

Afhankelijk van iemands seksuele oriëntatie loopt iemand bepaalde gezondheidsrisico’s.

  • Mensen die niet heteroseksueel zijn lopen met name extra risico op het gebied van psychische en seksuele gezondheid, soa's en geweld. Extra kwetsbaar zijn jongeren, ouderen, religieuzen en mensen die op latere leeftijd uit de kast komen.
  • Mannen die seks hebben met mannen lopen een groter risico op soa's en hiv. Zij worden geadviseerd om eens per half jaar een soa test te doen.
  • Homoseksuele, lesbische en biseksuele mensen die minderheidsstress ervaren hebben een slechtere psychische gezondheid. Dit is de extra stress die minderheden ervaren vanwege hun minderheidsstatus: stress vanwege (de angst voor) negatieve reacties, het verbergen van de seksuele oriëntatie, geïnternaliseerde homo-negativiteit en/of het ontbreken van sociale steun.
  • Bijna de helft van de Nederlandse lesbische, homo- en biseksuele volwassenen heeft ooit zelfmoordgedachten gehad. Dit is ruim 5x vaker dan in de algemene volwassen bevolking.[3]
  • Bijna een derde van de homoseksuele mannen en een kwart van de lesbische vrouwen krijgt weleens vervelende reacties vanwege hun seksuele oriëntatie. Dit kan gaan om mentaal, fysiek en seksueel geweld.[4]
  • 18% van de homo- en biseksuele mannen heeft minstens één seksuele ervaring tegen de wil meegemaakt, ten opzichte van 6% van de heteroseksuele mannen.[5]
  • Biseksuele vrouwen maken vaker seksueel geweld mee dan lesbische en heteroseksuele vrouwen.[6]

Seksuele gezondheid

Homoseksuele, lesbische en biseksuele mensen lopen een groter risico op seksuele gezondheidsproblemen. Bij biseksuele mensen komen seksuele disfuncties vaker voor dan bij heteroseksuelen, zowel bij de mannen als de vrouwen. Ook lesbische vrouwen hebben vaker seksuele disfuncties, met name opwindings- en orgasmeproblemen. Lesbische vrouwen zijn minder tevreden over hun seksleven en hebben ook minder seksueel zelfvertrouwen. Homoseksuele mannen hebben vaker seks onder invloed van middelen. In tegenstelling tot biseksuele mannen hebben zij geen verhoogde kans op seksuele disfuncties.

Goed om te weten

  • Seksuele oriëntatie bestaat uit drie dimensies. Het is breder dan hoe iemand zichzelf benoemt.
  • Omdat heteroseksualiteit de norm is, wordt deze seksuele oriëntatie soms over het hoofd gezien. Iedereen heeft een seksuele oriëntatie, ook heteroseksuele mensen.
  • Seksuele oriëntatie zegt niets over gender of geslacht. Wanneer een persoon in transitie gaat (zie gender) kan wel de benaming van de seksuele oriëntatie veranderen.
  • Homoseksuele, lesbische en biseksuele mensen vinden het soms lastig om open te zijn over hun seksuele oriëntatie naar zorgprofessionals, uit angst voor negatieve reacties en stigma.

Wat kunt u doen als professional?

  • Spreek in neutrale termen; doe geen aannames over de sekse/ gender van de partner van een cliënt. Hierdoor geeft u ruimte aan mensen met alle seksuele oriëntaties en leefvormen;
  • Laat weten dat alle mensen welkom zijn, ongeacht hun seksuele oriëntatie. Dit kunt u benoemen tijdens gesprekken. U kunt dit ook aangeven door flyers over seksuele diversiteit in de wachtkamer te leggen of uitingen te doen op uw website;
  • Blijf bewust van de verschillende dimensies van seksuele oriëntatie. Een cliënt waarvan u weet dat hij een relatie heeft met een vrouw kan biseksueel zijn, en seksuele contacten met mannen hebben.
  • Vertrouw erop dat mensen die zich biseksueel noemen, dit ook zijn. Biseksuelen zijn niet ‘eigenlijk’ homoseksueel of heteroseksueel.

Meer informatie

Publicaties:

 

[1] Seksuele Gezondheid in Nederland 2017
[2] Doorduin 2014; Nikkelen en Vermey 2017; Sell 2007
[3] SCP 2012
[4]  SCP 2012
[5] Seksuele Gezondheid in Nederland 2017

[6] SCP 2012

Gerelateerde tips en tools