De seksuele levensloop

Vierde levensfase (75 jaar en ouder)

  • Samenvatting

    Met het ouder worden verandert het seksleven niet altijd in positieve zin. Vooral de vierde levensfase gaat gepaard met verliezen: van de partner, andere dierbaren, status, aantrekkelijkheid, psychische en lichamelijke gezondheid. Door het ‘mannentekort’ zijn veel oudere vrouwen alleenstaand. De prevalentie van seksuele problemen, zoals erectieproblemen en het minder vochtig worden van de vagina, neemt toe. Ouderen hebben vaker te maken met een lichamelijke beperking of chronische ziekte, zoals reuma, diabetes, hart- en vaatziekten, kanker of dementie. Deze aandoeningen kunnen direct of indirect een negatief effect hebben op het seksueel functioneren.

  • Biopsychosociale context

    De vierde levensfase gaat gepaard met verliezen. Van de partner en andere dierbaren, status, macht en/of lichamelijke gezondheid. Chronische ziektes en medicijnen kunnen een negatieve invloed hebben op het seksuele leven. Net als operaties, gewrichtsslijtage en eventuele prothesen. Een minderheid van de 75-plussers woont in een verzorgings- of verpleegtehuis. Daar krijgt men te maken met regels en afspraken die in het desbetreffende tehuis gelden. Ook praktische factoren en een gebrek aan privacy kunnen bepalend zijn voor de mogelijkheden tot intimiteit en seksualiteit. Partners die een verschillende mate van zorg- of verpleegbehoefte hebben wonen vaak niet meer samen.

  • Verliefdheid en (seksuele) relaties

    Na een scheiding of verweduwing worden sommige ouderen opnieuw verliefd en gaan nieuwe intieme relaties aan. Door het ‘mannentekort’ wordt het voor heteroseksuele oudere vrouwen wel steeds lastiger om een nieuwe partner te vinden. Ook kunnen rouw en schuldgevoel jegens de overleden partner het aangaan van een nieuwe relatie ingewikkelder maken. Daarbij is een huwelijk niet meer zo vanzelfsprekend. Steeds vaker kiezen ouderen voor latrelaties en samenlevingsvormen waarbij de eigen onafhankelijkheid beter gewaarborgd blijft.

  • Interesse en verlangens

    Seksueel verlangen neemt in de vierde levensfase verder af. De verliezen waarmee de laatste levensfase veelal gepaard gaat, kunnen hun weerslag hebben op seksuele verlangens. Iemand heeft dan bijvoorbeeld minder zin door rouw, schuldgevoel of angst om onaantrekkelijk gevonden te worden. Vrouwen hebben daarbij meer moeite met het verlies van aantrekkelijkheid en mannen met verlies van kracht.

  • Seksueel gedrag

    Seksuele activiteit, zowel solo als met een partner, neemt in de vierde levensfase duidelijk af. Dit heeft onder meer te maken met verlies, gezondheidsklachten, een eventuele opname in een instelling of gewenning ten gevolge van de langere relatieduur. Maar ook gezonde, instemmende partners die nog niet zo lang bij elkaar zijn, hebben minder vaak geslachtsgemeenschap naarmate ze ouder worden. Voor een substantiële groep stopt seksuele activiteit echter niet. Geslachtsgemeenschap lijkt deels te worden vervangen door andere seksuele activiteiten, in het bijzonder wederzijds masturberen en strelen. Fysieke en geestelijke gezondheid, seksueel repertoire en het hebben van een partner zijn belangrijke voorspellers voor seksuele activiteit en seksueel welzijn.

  • Opvattingen en gevoelens

    Het seksleven lijkt minder sterk te worden bepaald door opwinding en presteren en sterker door gedachten, gevoelens en intimiteit. Seksuele activiteit en geestelijke gezondheid zijn voor beide seksen de belangrijkste voorspellende factoren voor seksuele tevredenheid. Mensen die onzeker of onwetend zijn over normale verouderingsverschijnselen, houden soms krampachtig vast aan het oude patroon van vrijen. Dat kan leiden tot een negatieve spiraal van falen, faalangst en vermijding van lichamelijk contact. Ouderen die de eigen voorkeuren en verwachtingen aan kunnen passen aan een nieuwe situatie, en die compenserende strategieën kunnen ontwikkelen, zijn tevredener over het seksleven.

  • Seksuele problemen

    De prevalentie van seksuele disfuncties neemt toe met het ouder worden. Bij mannen komen erectieproblemen het meest voor, gevolgd door verminderd verlangen en premature ejaculatie. 14% van deze mannen gebruikt medicijnen of supplementen om het seksuele functioneren te verbeteren. Mannen van boven de 70 zeggen er minder last van te hebben als hun penis minder of niet stijf wordt, dan mannen onder de 70. Onder vrouwen komen verminderd verlangen, lubricatieproblemen en orgasmeproblemen het meest voor. Ondanks het feit dat vrouwen minstens even vaak een seksueel probleem rapporteren, spreken ze hier veel minder vaak over met een arts.