Seksuele gezondheid en asielzoekers en statushouders

Asielzoekers en statushouders in Nederland hebben, alhoewel van verschillende komaf, één ding gemeen. Seks was in het land van herkomst vaak taboe en informatie over seksualiteit beperkt voorhanden. Het contrast met Nederland is vaak groot vanwege andere tradities, verschillen in seksuele waarden en normen, omgangsvormen en man-vrouw verhoudingen.

Deze  nieuwkomers zijn niet bekend met de ongeschreven regels of weten de weg niet naar betrouwbare informatie en hulp. Ze lopen op veel terreinen meer seksuele risico’s (denk aan seksuele geweld, onbedoelde zwangerschap en soa), blijven soms langer met problemen rondlopen dan gewenst of voelen zich hierin alleen staan.

Zodra asielzoekers een status hebben, komen ze ook in het reguliere zorgsysteem. Zo kunnen alle zorgprofessionals nieuwkomers tegenkomen in hun werk. Het is goed om te weten welke thema's kunnen spelen en welke informatie en interventies voor handen zijn voor deze doelgroep.

Thema’s die kunnen spelen

Kennis over lichaam en seksuele gezondheid

De kennis over werking van het eigen lichaam, voortplanting, anticonceptie en soa’s verschilt per land en per individu, maar over het algemeen valt te stellen dat er grote lacunes zitten in deze kennis. Seksualiteit is vaak een taboe waardoor er niet over gesproken wordt, vaak ook niet met professionals.

Seksueel geweld

Jonge vrouwen en meisjes zijn extra kwetsbaar voor seksueel geweld tijdens hun vlucht naar Nederland. Het Nidos meldt bijvoorbeeld dat nagenoeg alle meisjes en bijna alle jongens uit Eritrea (waar zo’n 70% van de alleenstaande minderjarige asielzoekers vandaan komen) seksueel misbruikt zijn. Houd er rekening mee dat lang niet alle asielzoekers seksueel misbruik melden, ook niet als er direct naar gevraagd wordt.

Anticonceptie en ongeplande zwangerschappen

Anticonceptie is bij asielzoekers uit Afrika en Azië vaak taboe. Er bestaan hardnekkige mythes over schadelijke of verderfelijke gevolgen van het gebruik van anticonceptie. Er zijn dan ook relatief veel ongeplande en ongewenste zwangerschappen bij asielzoekers. Ook abortus is taboe, toch kiezen relatief veel vrouwen voor een abortus als ze in Nederland zwanger zijn geraakt.

Menstruatie, zwangerschap en geboorte

Er is vaak weinig kennis over menstruatie, zwangerschap en geboorte. Toegang tot hygiënische toiletten en maandverband/ tampons lijkt op sommige opvangplekken niet voldoende toegankelijk. Moedersterfte en complicaties bij geboorte komen meer voor onder asielzoekers.

Soa, Hiv en Aids

Veel mensen komen uit landen waar infecties met HIV, hepatitis en andere soa’s meer voorkomen en waar het besmettingsgevaar groter is. Eenmaal in Nederland wordt er lang niet altijd melding gemaakt van besmetting met Hiv of een soa. Hierdoor blijven deze onbehandeld.

Andere normen en waarden rond seksualiteit

Normen en waarden over seksualiteit, man- vrouwverhoudingen en seksuele-  en gender diversiteit zijn in land van herkomst vaak anders dan de opvattingen hierover in Nederland. Homoseksualiteit is in veel landen niet geaccepteerd en vrouwen worden in veel culturen gezien als ondergeschikt aan de man. Voor LHBT vluchtelingen en sommige vrouwen een reden om te vluchten. Voor anderen even wennen en een manier vinden om tussen twee culturen te leven. Er zijn ook incidenten gemeld van geweld tegen LHBT’s of tegen vrouwen.

Interventies om voorlichting te geven aan nieuwkomers:

  • Welkom op School - Mentormethode en lessen relaties en seksualiteit voor nieuwkomers
  • Wijzer in liefde - Methode om jeugdige asielzoekers en nieuwkomers kennis en vaardigheden  aan te leren op het terrein van seksualiteit
  • Girls Choice en Boys R Us - Bordspel voor meisjes/ jongens van 10 tot 15 jaar aanmoedigt om na te denken over wensen en grenzen in intimiteit en seksualiteit. Ook in Engelse versie verkrijgbaar.
  • Cursus Vrouw en gezondheid - Kwetsbare vrouwelijke vluchtelingen en migranten, voornamelijk uit landen waar vrouwelijke genitale verminking (vgv) nog veel voorkomt.
  • Geweld is niet gewoon - Programma ter preventie van  gendergerelateerd geweld in asielzoeksrscentra
  • Handreiking LHBT asielzoekers en vluchtelingen - Tips voor zorgverleners, vrijwilligers, belangenorganisaties en gemeenten

Tips voor professionals: