Hoe werkt seks?

Door: Maartje Goedhart

Een patiënt helpen die seksuele problemen heeft, begint bij goed luisteren en het in kaart brengen van het probleem. Om een goede anamnese af te nemen, is het belangrijk te begrijpen hoe seks werkt. We zijn allemaal opgevoed met het model van Masters en Johnson. Hierbij stond libido aan het begin van seksuele activiteit. Maar zo simpel is het niet. Inmiddels zijn er nieuwere modellen: deze modellen doen meer recht aan de complexiteit van seksualiteit.

Model van Basson

Een veel gebruikt model is het model van Basson. Wat direct opvalt is dat we kijken naar een zichzelf versterkende cirkel van seksueel verlangen.

Model van Basson

In dit model zien we dat er 3 basisvoorwaarden zijn om vanuit de seksueel neutrale positie te verplaatsen naar de situatie van seksueel ontvankelijk zijn. Je moet als het ware in de cirkel stappen. De voorwaarden hiervoor zijn:

  • de juiste context; 
  • adequate stimuli;
  • een intact lichamelijk en psychologisch systeem. 

Incentive motivation: goede seks smaakt naar meer seks

Het hele systeem werkt alleen goed als er sprake is van adequate feedback. Als iemand de seksuele cirkel is ingestapt, wordt het seksuele gedrag gevoed door het genereren van verlangen en opwinding. Als deze opwinding als positief wordt gewaardeerd, dan ontstaat er een leereffect: dit heet incentive motivation.

Deze positief belonende ervaring leidt tot seksuele motivatie. Meer motivatie tijdens de huidige vrijpartij, maar ook voor volgende vrijpartijen. Positieve waarderingen van de partner, bijvoorbeeld een aanmoedigend gekreun, is een seksuele prikkel die leidt tot nog meer opwinding van beide partners. Uit opwinding ontstaat dus verlangen en visa versa. En positief bekrachtigen is de benzine in deze motor. Maar er kan ook zand in de motor komen. Dus goede seks smaakt naar meer en slechte seks ontneemt je de lust. En seks doe je dus met je lijf, je hart en je hoofd. 

Het Weegschaalmodel

Het model van Basson is goed om in uw achterhoofd te houden. Een veel praktischer model, dat u letterlijk op de spreekkamertafel kan neerleggen om met uw patiënt te bespreken, is het Weegschaalmodel.

Stimulerende en remmende factoren

Met het Weegschaalmodel worden de stimulerende en remmende factoren voor de individuele patiënt in kaart gebracht. Dit zijn dus factoren die invloed hebben op de bereidheid om seksueel actief te worden. Bijvoorbeeld de herinnering aan eerder prettig seksueel contact en andere positieve factoren stimuleren de opwinding. Er zijn ook factoren die seksueel contact in de weg zitten. Zoals functieverlies, bijvoorbeeld aan trage lubricatie bij een vrouw bij diabetes of bij stress, geneesmiddelen met seksuele bijwerkingen, enzovoort.

De balans

Bovenstaande weegschaal is in evenwicht, wat natuurlijk niet voorkomt. Hij slaat meestal naar van beide kanten door, zoals hiernaast afgebeeld.

Hiernaast slaat de weegschaal door naar niet seksueel actief worden. Er zijn teveel remmende factoren ten opzichte van stimulerende factoren waardoor dit stel lekker gaat slapen.

Minder kans op seks

Meer kans op seks

In de spreekkamer

Stel nou dat deze patiënt op uw spreekuur was gekomen. U had dan met uw patiënt deze weegschaal gemaakt en gekeken welke remmende factoren kleiner konden worden gemaakt of misschien wel geëlimineerd konden worden. Als de patiënt dit dan in praktijk brengt dan zou de weegschaal kunnen kantelen zodat de hiernaast afgebeelde weegschaal ontstaat.

U heeft namelijk met de patiënt besproken dat de remmende factoren hoofdpijn, vermoeidheid en laat geworden konden worden geëlimineerd door seks ’s ochtends te plannen in plaats van dat het ’s avonds de sluitpost is. Een bijkomende stimulerende factor is dat de ochtenderectie helpt bij eventuele erectieproblemen.

Verder lezen

Uitgelichte tips & tools